Về mặt kỹ thuật, thuật ngữ “xử lý nước” đề cập đến bất kì thay đổi nào từ nguồn nước thô ban đầu ( nước từ ao, hồ, sông , suối, …). Thuật ngữ này bao gồm cả việc lọc nướclàm mềm nước. Do đó, các chức năng của hai công nghệ này thường được coi là tương đồng và có thể thay thế cho nhau. Tuy nhiên trên thực tế, hai công nghệ này phục vụ cho các mục đích rất khác nhau. Mục đích chính của việc lọc nước là làm sạch và loại bỏ chất ô nhiễm trong nước phục vụ cho việc ăn uống và các mục đích khác.

Trong khi mục đích chính của việc làm mềm nước là loại bỏ các khoáng chất như Ca và Mg từ nước cứng, quá trình làm mềm nước sẽ không loại bỏ được các chất hóa học độc hại hoặc vi khuẩn

Nước được gọi là cứng nếu nó chứa một lượng lớn Ca và Mg hòa tan. Nước cứng gây ra hai vấn đế lớn. Đầu tiên, nó có thể lan rộng trên bề mặt bên trong đường ống nước, máy nước nóng hoặc các dụng cụ đun nấu. Lâu dần sẽ hình thành một lớp mỏng bên trong các thiết bị này gây tắc ngẽn và giảm khả năng dẫn nhiệt. Thứ hai, nước cứng cũng là nguyên nhân gây ra lớp màng trên chén dĩa khi dùng xà bông để rửa. Nước cứng cũng làm giảm khả năng tạo bọt của xà bông.

Để loại bỏ Ca và Mg ra khỏi nước, người ta sử dụng nhựa trao đổi Ion hoặc hóa chất làm mềm nước dựa trên nguyên lý thay thế các ion Ca2+ , Mg2+ bằng ion Na+. Vì Na không phân li và không tạo cặn trên đường ống hoặc phản ứng xấu với xà bông. Cả hai vấn đế của nước cứng được giải quyết. Theo khuyến cáo của y tế, Ca và Mg là các khoáng chất tốt cho cơ thể con người hơn là Na. Lọc nước cũng giải quyết những vấn đề về nước tương tự như làm mềm, nhưng không cần thêm quá trình trao đổi ion.